| I. Vasiyette
Madde 502.- Vasiyet yapabilmek
için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir.
II. Miras sözleşmesinde
Madde 503.- Miras sözleşmesi
yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak
gerekir.
B. İrade sakatlığı
Madde 504.- Mirasbırakanın
yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığı ölüme bağlı
tasarruf geçersizdir. Ancak, mirasbırakan yanıldığını veya aldatıldığını
öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden
başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmediği takdirde tasarruf geçerli
sayılır.
Ölüme bağlı tasarrufta kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma
hâlinde mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebilirse,
tasarruf bu arzuya göre düzeltilir.
A. Vasiyet
I. Şekilleri
1. Genel olarak
Madde 531.- Vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı
ile ya da sözlü olarak yapılabilir.
2. Resmî vasiyetname
a. Düzenlenmesi
Madde 532.- Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî
memur tarafından düzenlenir.
Resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş
diğer bir görevli olabilir.
b. Memurun işlevi
Madde 533.- Mirasbırakan, arzularını resmî memura bildirir. Bunun
üzerine memur, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için
mirasbırakana verir.
Vasiyetname, mirasbırakan tarafından okunup imzalanır.
Memur, vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar.
c. Tanıkların katılması
Madde 534.- Vasiyetnameye tarih ve imza konulduktan hemen sonra
mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu, bunun son arzularını içerdiğini
memurun huzurunda iki tanığa beyan eder.
Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı
tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını
imzalarlar.
Vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir.
d. Mirasbırakan tarafından okunmaksızın
ve imzalanmaksızın düzenleme
Madde 535.- Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya
imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur ve bunun
üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder.
Bu durumda tanıklar, hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde
yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini; hem vasiyetnamenin kendi
önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun vasiyetnamenin
son arzularını içerdiğini beyan ettiğini vasiyetnameye yazarak veya
yazdırarak altını imzalarlar.
e. Düzenlemeye katılma yasağı
Madde 536.- Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi
kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın
eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri,
resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar.
Resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara,
bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin
eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.
f. Vasiyetnamenin saklanması
Madde 537.- Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin
aslını saklamakla yükümlüdür.
3. El yazılı vasiyetname
Madde 538.- El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün
gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve
imzalanmış olması zorunludur.
El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere,
sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
4. Sözlü vasiyet
a. Son arzuları anlatma
Madde 539.- Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın
kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el
yazılı vasiyetname yapamıyorsa, sözlü vasiyet yoluna başvurabilir.
Bunun için mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu
beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler.
Resmî vasiyetname düzenlenmesinde okur yazar olma koşulu dışında,
tanıklara ilişkin yasaklar, sözlü vasiyetteki tanıklar için de geçerlidir.
b. Belgeleme
Madde 540.- Mirasbırakan tarafından görevlendirilen tanıklardan
biri, kendilerine beyan edilen son arzuları, yer, yıl, ay ve günü de
belirterek hemen yazar, bu belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır.
Yazılan belgeyi ikisi birlikte vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye
mahkemesine verirler ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini,
onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime
beyan ederler.
Tanıklar, daha önce bir belge düzenlemek yerine, vakit geçirmeksizin
mahkemeye başvurup yukarıdaki hususları beyan ederek mirasbırakanın son
arzularını bir tutanağa geçirtebilirler.
Sözlü vasiyet yoluna başvuran kimse askerlik hizmetinde bulunuyorsa,
teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay; Ülke sınırları dışında seyreden
bir ulaşım aracında bulunuyorsa, o aracın sorumlu yöneticisi; sağlık
kurumlarında tedavi edilmekteyse, sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi
hâkim yerine geçer.
c. Hükümden düşme
Madde 541.- Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde
vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü
vasiyet hükümden düşer.
II. Vasiyetten dönme
1. Yeni vasiyetname ile
Madde 542.- Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen
şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki
vasiyetnameden her zaman dönebilir.
Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.
2. Yok etme ile
Madde 543.- Mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden
dönebilir.
Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin
aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetname hükümsüz
kalır. Tazminat isteme hakkı saklıdır.
3. Sonraki tasarruflar
Madde 544.- Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan
kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak
surette önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça, sonraki vasiyetname onun yerini
alır.
Belirli mal bırakma vasiyeti de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe,
mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir
tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar.
B. Miras sözleşmesi
I. Şekli
Madde 545.- Miras sözleşmesinin
geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir.
Sözleşmenin tarafları, arzularını resmî memura aynı zamanda bildirirler
ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar.
II. Ortadan kaldırılması
1. Sağlararasında
a. Sözleşme veya vasiyetname ile
Madde 546.- Miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her
zaman ortadan kaldırılabilir.
Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan
kişinin, mirasbırakana karşı miras sözleşmesinin yapılmasından sonra
mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa;
mirasbırakan, miras sözleşmesini tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir.
Tek taraflı ortadan kaldırma, vasiyetnameler için kanunda öngörülen
şekillerden biriyle yapılır.
b. Sözleşmeden dönme yolu ile
Madde 547.- Miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri
isteme hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun olarak yerine
getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde borçlar hukuku kuralları
uyarınca sözleşmeden dönebilir.
2. Mirasbırakandan önce ölme
Madde 548.- Mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan
kişi mirasbırakanın ölümünde sağ değilse, miras sözleşmesi kendiliğinden
ortadan kalkar.
Mirasbırakandan önce ölen kişinin mirasçıları, aksi kararlaştırılmış
olmadıkça, ölüme bağlı tasarrufta bulunandan, miras sözleşmesi uyarınca elde
ettiği ölüm tarihindeki zenginleşmeyi geri isteyebilirler.
C. Tasarruf edilebilir kısmın
daralması
Madde 549.- Miras sözleşmesi veya
vasiyetnameyle yapılan ölüme bağlı kazandırmalar, mirasbırakanın tasarruf
edebileceği kısmın sonradan daralması yüzünden hükümsüz olmaz; sadece tenkis
edilebilir.
|